Muzyka brajlem pisana

26-04-2013

Fragment Ballady g-moll op.23 Fryderyka Chopina. Zapis na pięciolinii.
Fragment Ballady g-moll op.23 Fryderyka Chopina. Zapis na pięciolinii.

Nauka w szkole muzycznej to dla niewidomego dziecka wielkie wyzwanie. Oprócz słuchu, talentu i chęci potrzeba przede wszystkim bardzo dużo pracy. Poznawanie nowych utworów muzycznych, które można później zagrać odbywać się może na dwa sposoby: metodą beznutową – pamięciową lub z nut brajlowskich.

W brajlu zapis nutowy nazwany jest muzykografią. Zapis ten opiera się na sześciopunktowym alfabecie Braille’a. Wszystko zaczyna się od nauki gamy C-dur zapisanej ósemkami, a nie jak w szkole dla widzących ćwierćnutami czy całymi nutami. Dlaczego? Brajlowskie ósemki są najbardziej czytelne, bo zawierają tylko punkty: 1,2,4,5 bez 3 i 6. Dla ucznia, który już zna brajla i w miarę dobrze się nim posługuje niespodzianką jest odkrycie, że dźwięk c to brajlowska litera d, d to brajlowskie e, e to f, f to g, g to h, a to i, h to j. To "przestawienie się" z brajla na muzykografię zajmuje uczniom trochę czasu.

W zapisie nutowym w czarnym druku widać odwzorowanie kierunku melodii przez ułożenie nut na pięciolinii. W brajlu nuty umieszczone są jedna za drugą w tej samej płaszczyźnie, krótkie i długie zajmują tyle samo miejsca. W czarnym druku każda nuta ma swoje położenie na pięciolinii, istnieje jeden zapis muzyczny dla każdej z nut, tymczasem w brajlu "nie widać" czy jest to np. c wysokie czy niskie (do rozróżniania ich wysokości służą specjalne znaki oktaw).

Niewidomy uczeń musi więc sam dokonać odpowiedniej interpretacji i "rozszyfrować" brzmienie zapisanej melodii. Sztuka ta wymaga od niego dużej wiedzy, dobrego słuchu muzycznego, zmysłu analizy i syntezy, a przede wszystkim dyscypliny myślowej.

Trzeba jednak zauważyć, że odczytywanie tekstu nutowego z zapisu na pięciolinii też nie jest łatwe i aby biegle czytać nuty muzycy widzący muszą również pokonać wiele trudności. Wprawieni muzycy – brajliści czytają nuty niezwykle biegle, na poziomie osób widzących czytających nuty w czarnym druku. Dla chcącego nic trudnego.

Rzecz jasna, łatwiej jest opanować materiał muzyczny ze słuchu, metodą pamięciową. Warto jednak pamiętać, że korzystanie z metody pamięciowej jest w jakimś stopniu odtwórcze, opiera się na konkretnym wykonaniu danego utworu (lub sugestiach nauczyciela). Poznanie utworu od strony zapisu, choć zajmuje dużo więcej czasu, daje możliwość interpretacji. Opanowanie sztuki odczytywania brajlowskiego zapisu nut to także krok ku samodzielności młodego artysty i jego niezależności w tym względzie po zakończeniu muzycznej edukacji.

Dodajmy, że metoda pamięciowa, ze słuchu, jest wykorzystywana w naszym Ośrodku podczas prób chóru, którego członkami są nie tylko uczniowie znający muzykografię. Ucząc się nowego utworu każdy chórzysta otrzymuje: tekst brajlowski, płytę z nagranym tekstem słownym, nagranie tekstu z odpowiednią wymową (gdy utwór ma tekst obcojęzyczny), zaśpiewany fragment w danym głosie oraz ewentualny akompaniament do samodzielnego ćwiczenia.


Martyna Drabik-Dziedziczak
Sławomira Włoskowicz
Anna Magner

Podstawowe brajlowskie znaki nut mieszczą się w ramach kombinacji punktów 1,2,4,5. O wartości nut decyduje obecność lub brak 3 i 6 punktu

Fragment linii melodycznej z sonaty fortepianowej F-dur Ludwiga van Beethovena. Zapis brajlowski i na pięciolinii

Fragment Ballady g-moll op.23 Fryderyka Chopina. Zapis na pięciolinii

Fragment Ballady g-moll op.23 Fryderyka Chopina. Zapis brajlowski

wróć