REHABILITACJA I SPORT

REHABILITACJA

Nauka orientacji przestrzennej i samodzielnego poruszania się.

Jedną z najistotniejszych egzystencjalnych potrzeb człowieka jest niezależność, samodzielność funkcjonowania w każdej sytuacji życiowej. Osoba niewidoma lub z uszkodzonym wzrokiem przeżywa w każdych okolicznościach swojej codzienności ograniczenia i trudności, które dla ludzi widzących są na ogół trudne do wyobrażenia. Dotyczy to głównie problemów lokomocji, przemieszczania się – szeroko pojętej orientacji w przestrzeni.

Zatem rozwijanie zdolności samodzielnego funkcjonowania, czyli orientacji przestrzennej i samodzielnego poruszania się jest najbardziej znaczącym celem procesu rehabilitacji prowadzonej z dziećmi i młodzieżą Ośrodka Szkolno – Wychowawczego.

Orientacja jest sprawnością w zakresie poznawania swego otoczenia i zachodzących w nim relacji czasowo-przestrzennych. Samodzielne poruszanie się, czyli lokomocja – to umiejętność bezpiecznego przemieszczania się osoby poprzez własny, efektywny ruch. Te dwie – podstawowe dla osoby niewidomej – sprawności, ściśle ze sobą połączone, mogą być opanowane poprzez uczestniczenie niewidomego dziecka w przemyślanym, profesjonalnym nauczaniu, realizowanym przez przygotowanych specjalistów – nauczycieli orientacji przestrzennej.

Nauczanie takie powinno być rozpoczynane właściwie od momentu, kiedy dziecko opanuje umiejętność stawiania kroków – a więc jak najwcześniej. Aby zapewnić skuteczność tego procesu niezbędne jest przyjęcie formuły indywidualnej pracy z dzieckiem, czyli jeden uczeń – jeden nauczyciel. Spełnienie tego niezbędnego warunku sprawia, że te zajęcia są wyjątkowo czasochłonne i kosztowne.

W laskowskim Ośrodku, gdzie przebywa ok. 300 wychowanków, pracuje grupa wykwalifikowanych specjalistów do nauczania orientacji przestrzennej i czynności życia codziennego. Prowadzą oni naukę z dziećmi przedszkolnymi, które posługując się obręczami, zamiast wprowadzanej w późniejszym wieku laski, poznają teren Zakładu, technikę rozpoznawania przeszkód, podstawowe zasady poruszania się po drogach, uczą się samodzielnie otwierać i zamykać drzwi – słowem uczą się podstawowych elementów samodzielności.

Dzieci w wieku szkolnym poznają strukturę topograficzną Zakładu, uczą się trafiać do budynków, a w budynkach – szkolnych i biurowych – do właściwych pomieszczeń. Z biegiem czasu uczą się posługiwać długą laską, która je informuje o napotykanych przeszkodach, a ponadto doskonalą inne zmysły, jak słuch, węch, wrażliwość termiczną, ewentualne resztki wzroku, użyteczne w rozpoznawaniu terenu.

Następnym etapem jest opuszczenie terenu Zakładu i wędrówki po okolicy, wchodzenie do sklepów i urzędów, nauka robienia zakupów i załatwiania spraw urzędowych, nauka odpowiedniego zachowania się wobec obcych ludzi.

Kolejną sztuką, którą trzeba opanować jest umiejętność korzystania z komunikacji publicznej, co wiąże się z wyjazdami poza Laski. Poznawanie Warszawy – miejsc często odwiedzanych, jak np. dworzec kolejowy, a także nauka poruszania się po zupełnie obcym terenie, po nowych ulicach i obiektach. Wielką wagę przywiązuje się do nauki coraz większej samodzielności młodych ludzi w nawiązywaniu niezbędnych kontaktów, załatwianiu zakupów i innych spraw, szukania pomocy innych u innych, np. u pasażerów w środkach komunikacji itp.

Młodzież opuszczająca Laski i wkraczająca w dorosłe życie musi być przygotowana do pełnej samodzielności. By jej to ułatwić, nauczyciele orientacji przestrzennej często wyjeżdżają do miejsc przyszłych studiów, by wstępnie zapoznać młodych studentów z lokalizacją uczelni, akademika i innych ważnych miejsc w nowym otoczeniu.

Ważnym elementem pracy z dziećmi jest nauka czynności życia codziennego, rozpoczynająca się na etapie wychowania przedszkolnego. Obejmuje ona podstawowe czynności: jedzenie, mycie, ubieranie się. Ponieważ część dzieci ma dodatkowe dysfunkcje – ruchu, mowy, rozwoju umysłowego – dlatego też proces nauczania jest bardzo żmudny, a efekty widoczne dopiero po długim czasie.

Rehabilitacja wzroku słabo widzących dzieci i młodzieży .

Słabe widzenie, to ogólne pojęcie używane od lat 60 ubiegłego wieku, a odnoszące się do poważnego pogorszenia wzroku, niemożliwego do skorygowania metodami konwencjonalnymi, czyli poprzez używanie okularów. Funkcjonalnym następstwem tego pogorszenia jest upośledzenie zdolności do wykonywania podstawowych codziennych czynności. Osoba słabo widząca jest w stanie ustalić, gdzie znajdują się obiekty, ale już nie to, czym one są; może widzieć dostatecznie, by czytać, a jednak mieć kłopoty z poruszaniem się w domu czy w jego okolicy. 

Do niedawna słabo widzący byli traktowani jak osoby niewidome, same też za takie się uważały. W ciągu ostatnich lat sytuacja uległa zmianie; większości z nich udaje się pomóc w lepszym wykorzystaniu resztek widzenia, ucząc ich tego. Efekty działania zależą nie tylko od stopnia uszkodzenia wzroku, ale także od wieku, w którym słabo widzący są poddawani procesowi rehabilitacji wzroku – im wcześniej, tym lepsze są rezultaty. Postępy w efektywniejszym posługiwaniu się resztkami wzroku u słabo widzących są wprost proporcjonalne do częstotliwości zajęć w ciągu tygodnia.

Oddziały Polskiego Związku Niewidomych, z wyjątkiem warszawskiego, nie dysponują możliwościami usprawniania wzroku. Zatem tym cenniejsza jest działalność Ośrodka Szkolno–Wychowawczego w Zakładzie w Laskach, który obejmuje rehabilitacją wzroku wszystkich słabo widzących wychowanków. Obecnie jest to liczba ok. 50 osób – od pięcioletnich przedszkolaków do 22 – letnich uczniów szkół zawodowych. Laskowscy specjaliści z tej dziedziny bywają również proszeni o pomoc w rozwiązywaniu problemów wzrokowych uczniom szkół masowych.

Rehabilitacja ruchowa

Początek profesjonalnej rehabilitacji ruchowej niewidomych w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym datuje się na rok 1985, kiedy to, w oparciu o konsultację i wskazówki prof. A. Seyfrida, zajęciami indywidualnymi usprawniania ruchowego objęto wychowankę, która w wyniku ciężkiej operacji ratującej życie, utraciła zdolność chodzenia i poruszania się. Nieco później, w wyniku dokładnych badań przeprowadzonych przez Profesora, wybrano grupę dzieci z zaburzeniami sfery motorycznej i rozpoczęto z nimi ćwiczenia, w oparciu o indywidualne programy usprawniania. W następnych latach takie badania stały się działaniem rutynowym.

Na miejsce ćwiczeń wydzielono pokoje w internatach dziewcząt i chłopców oraz przedszkolu. Jednak te pomieszczenia, ze względu na niewielką powierzchnię, nie do końca spełniały rolę gabinetów rehabilitacyjnych.

W 1993 roku Ośrodek, dzięki staraniom fundacji norweskiej, założonej przez E. Stördala, zyskał salę rehabilitacyjną, a w dwa lata później również basen, przystosowany do ćwiczeń osób niepełnosprawnych. Sala o powierzchni ok. 100 m² stała się bardzo dobrym zapleczem do prowadzonych ćwiczeń kinezyterapeutycznych i aktualnie pozwala na usprawnianie dzieci niewidomych z każdą dysfunkcją narządu ruchu, w tym również dzieci nie chodzących.

Rehabilitacją ruchową w Laskach są objęte dzieci i młodzież ze wszystkich placówek Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w wieku od 5 do 20 lat.

O dzieci najmłodsze, w wieku przedszkolnym i z młodszych grup internatowych dba się szczególnie, ponieważ w tym wieku można najbardziej zmniejszyć opóźnienie w rozwoju fizycznym w stosunku do dzieci widzących.

Aktualnie prawie co trzecie dziecko, przebywające w Ośrodku, ma systematyczne zajęcia usprawniania w oparciu o program opracowany specjalnie dla jego przypadku. Wszystkie trudne przypadki są konsultowane z prof. A. Seyfridem, a wszystkie dzieci są objęte opieką specjalistów z Działu Lekarskiego Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi.

Pośród sprawności zdobywanych przez dzieci są te, które wiążą się z ich kalectwem. Należą do nich ćwiczenia równowagi, korekta statyki ciała, korekcja chodu.

Od kilku lat usprawnianiem są również objęte małe dzieci w wieku od roku do sześciu lat w ramach programu Wczesnej Interwencji, prowadzonego przez Przedszkole dla Dzieci Niewidomych. Ich rodzice otrzymują instruktaż dotyczący ćwiczeń, a uzyskiwane rezultaty są omawiane przy kolejnych wizytach w Laskach.

Hipoterapia

W Polsce termin „hipoterapia” przyjął się w szerokim znaczeniu i obejmuje wszelkie działania, mające na celu przywracanie zdrowia i sprawności poprzez wykorzystanie jazdy konnej i kontaktu z koniem. Jest to wyjątkowa i niepowtarzalna metoda usprawniania dzięki obecności konia – współterapeuty. Koń i jego ruch dają zupełnie nowe, niespotykane w innych metodach terapeutycznych możliwości.

Większość przebywających w Ośrodku Szkolno–Wychowawczym w Laskach dzieci miała okazję spróbować jazdy na koniu, część z nich regularnie poddaje się hipoterapii. Wychowankowie są zróżnicowani wiekowo – zajęcia prowadzi się zarówno z przedszkolakami, jak i uczniami pełnoletnimi. U większości z nich uszkodzenia wzroku są sprzężone z innymi zaburzeniami, wymagającymi odmiennych form terapii.

Zajęcia z hipoterapii zaleca lekarz najczęściej dzieciom z porażeniem mózgowym i wadami postawy. Jazda na koniu korzystnie wpływa na układy mięśniowy, krążenia, oddechowy, pokarmowy i odpornościowy, co jest szczególnie istotne dla tych dzieci, które większość czasu spędzają na wózku. Miarowy ruch konia w stępie jest tu głównym i najważniejszym elementem rehabilitacji. 

Prócz terapii ruchem konia stosuje się szereg różnorodnych ćwiczeń, mających na celu kształtowanie prawidłowej postawy, prawidłowe trzymanie głowy (ważne u dzieci niewidomych, które nie mają punktu zaczepienia dla oczu i głowa im wprost zwisa), normalizację napięcia mięśni, wzmocnienie siły mięśni, poprawa ruchomości miednicy, zwiększenie zakresu ruchliwości stawów, kształcenie zmysłu równowagi, ćwiczenie koordynacji i orientacji przestrzennej. Jednym z warunków powodzenia w rehabilitacji jest systematyczność i długotrwałość, a jej zaprzestanie prowadzi do regresu i – w przypadku dzieci w okresie rozwoju – do nasilenia nieprawidłowych nawyków i pogłębienia nieprawidłowości rozwojowych.

Terapia z udziałem koni w Laskach stale się rozwija, pozyskuje się nowe wierzchowce (obecnie jest ich sześć) i trenerów, zwiększa się też systematycznie liczba dzieci, uczestniczących w zajęciach, które są prowadzone w trzech formach: hipoterapii, terapeutycznej jeździe konnej i jeździectwie. Ta ostatnia jest sportem osób niepełnosprawnych, realizowanym w ruchu paraolimpijskim i w Olimpiadach Specjalnych.

W maju 2003 roku zawodniczka z Zakładu w Laskach, Ania Domin, po raz pierwszy wzięła udział w III Ogólnopolskich Zawodach Osób Niepełnosprawnych w Ujeżdżaniu zajmując I miejsce na swoim poziomie sprawności.

Od września 2003 roku regularne treningi rozpoczęło kolejnych czterech zawodników, którzy wraz z nią reprezentowali nowo powstały Klub Jeździecki Dzieci Niewidomych „TARANT” w Laskach na IV Ogólnopolskich Zawodach Osób Niepełnosprawnych w Ujeżdżaniu, rozegranych w kwietniu 2004 r. w Klubie Jeździeckim Aromer. Zawodnikom towarzyszyły trzy konie, a ich występ w zawodach zakończył się pełnym sukcesem.

SPORT

Na ogromny wpływ wychowania fizycznego w procesie rewalidacji niewidomego i słabo widzącego dziecka zwracała już uwagę Matka Czacka, między innymi w artykule „Dziecko niewidome”. Zachęcała do pobudzania niewidomego do maksimum aktywności i doprowadzenia go do najwyższego dostępnego mu stopnia samodzielności i samowystarczalności oraz zahartowania na przeciwności i trudności nierozłącznie związane z życiem w ogóle, a szczególnie z jego kalectwem. Dbała o ruch na świeżym powietrzu; dzieci codziennie chodziły na dwugodzinne spacery, a przed wieczorem kąpała je w małym stawie. Uważała ćwiczenia ruchowe na dworze za trudniejsze dla niewidomego niż gimnastyka w przestrzeni zamkniętej i na przyrządach. W Laskach dopiero marzy się o boiskach, pływalniach, różnych urządzeniach sportowych, - czytamy we wspomnianym artykule – ale tyle marzeń już się ziściło, iż można mieć nadzieję, że i te się spełnią.

Te marzenia Matki Czackiej, jak wiele innych, przybrały w obecnych czasach realne kształty. W Laskach dzieci i młodzież ćwiczą nie tylko na lekcjach wychowania fizycznego, ale również w czasie wolnym doskonalą swoją sprawność ruchową, korzystając z obiektów sportowych i pomocy wykwalifikowanej kadry trenerskiej.

Niewidomi i słabo widzący uprawiają w Laskach wiele dyscyplin sportowych. Od 1996 roku działa przy Ośrodku Uczniowski Klub Sportowy, prowadzący zajęcia w lekkiej atletyce, pływaniu, goalballu i kolarstwie tandemowym.

Nad kształtowaniem i rozwijaniem zainteresowań sportowych dzieci i młodzieży pracują od wielu lat nauczyciele wychowania fizycznego – Grażyna Jańczak, Agnieszka Lewicka, Ala Nienałtowska, Andrzej Gromulski i Tadeusz Koc. W przygotowaniach do zawodów pomagają im trenerzy – pracownicy AWF – Waldemar Madej, Jolanta Madej i Izabela Rutkowska.

Lekkoatleci i pływacy od wielu sezonów odnoszą duże sukcesy, zdobywając medale na zawodach krajowych i zagranicznych. W 1995 roku 12-osobowa reprezentacja Lasek uczestniczyła w Europejskim Festiwalu Sportowym w Straubing w Niemczech. Zdobyła tam 22 medale, w tym 12 złotych oraz prestiżową nagrodę Fair Play za czystą, sportową walkę. W 1996 r. lekkoatleci zajęli I miejsce drużynowo w Międzynarodowym Mityngu w Pradze.

W 1998 r. w Brnie na Mistrzostwach Świata Młodzieży do lat 17 w polskiej reprezentacji było 6 niewidomych lekkoatletów z Lasek, zdobywając 7 medali: 4 złote, 2 srebrne i 1 brązowy.

W latach 1999-2002 drużyna z Lasek zdobywała I miejsce na Ogólnopolskiej Spartakiadzie Młodzieży Niewidomej w Lekkiej Atletyce.

Przez wiele lat nasz Ośrodek był organizatorem Wiosennych Biegów Przełajowych dla niewidomych i słabo widzących na dystansach 1, 2 i 3 km. Trasa wiodła malowniczymi ścieżkami Puszczy Kampinoskiej.  

     W 2003 r. reprezentacja Lasek uczestniczyła w Międzynarodowych Zawodach Sportowych dla Młodzieży Niewidomej i Niedowidzącej w Chemnitz. Zawody obejmowały lekką atletykę, pływanie i goalball. Na 11 drużyn z 4 krajów Europy Środkowej zajęliśmy III miejsce w punktacji drużynowej. W podobnej imprezie w czerwcu 2004 roku, rozgrywanej w Brnie, zespół z Lasek był na I miejscu.  

           
Najpopularniejszą grą zespołową niewidomych jest goalball. Szczególnie chętnie uprawiają ją chłopcy. Co roku laskowski zespół bierze udział w ogólnopolskim turnieju szkolnych drużyn - w 2002 r. zajął drugie, a w 2003 – trzecie miejsce.

Dyscypliną, którą mogą się zajmować niewidomi w okresie zimowym jest narciarstwo biegowe. Tereny wokół Ośrodka doskonale nadają się do tego rodzaju sportu, pod warunkiem, że jest śnieg. W poprzednich latach wychowankowie wielokrotnie wyjeżdżali na Mistrzostwa Polski Inwalidów w Narciarstwie do Szklarskiej Poręby.

            Największe sukcesy sportowe odnoszą jednak pływacy. Od czasu, kiedy w Laskach zbudowano basen, wszyscy uczniowie objęci zostali nauką pływania. Nasi pływacy zaczęli sięgać po najwyższe trofea nie tylko krajowe, ale i światowe. Na Zimowych Mistrzostwach Polski w 2004 r. zdobyli 22 medale, w tym 8 złotych. 

Szymon Przybylski i Grzegorz Polkowski od 1997 roku są członkami polskiej kadry narodowej. Reprezentowali nasz kraj na wielu międzynarodowych zawodach, m. innymi:

- Mistrzostwa Europy w Richione (1997) - 

       srebrny medal Szymona na 200 m stylem klasycznym

- Mistrzostwa Świata w Madrycie (1998) -

       srebrny medal Szymona w sztafecie 4x100 m stylem zmiennym

- Mistrzostwa Europy w Brunszwiku (1999) -

       brązowy medal Szymona w sztafecie 4x100 m stylem zmiennym

- Paraolimpiada w Sydney (2000) -

       6 miejsce Grzegorza na 100 m stylem grzbietowym

       7 miejsce Szymona na 100 m stylem klasycznym

- Mistrzostwa Europy w Sztokholmie (2001) -

       2 złote,1 srebrny i 1 brązowy medal Grzegorza

       1 złoty i 1 srebrny Szymona

- Mistrzostwa Świata w Mar del Platta (2002) -

       srebrny medal Grzegorza na 50m stylem dowolnym.

Grzegorz Polkowski i Szymon Przybylski wystąpili na Igrzyskach Paraolimpijskich w Sydney w 2000 r. Byli to pierwsi laskowscy olimpijczycy. Do kolejnej Paraolimpiady w 2004 r. w Atenach zostało zakwalifikowanych 3 naszych pływaków: Grzegorz Polkowski, Szymon Przybylski i Damian Pietrasik, 18-letni uczeń Technikum Masażu. W Atenach wystąpiło dwóch. Z powodu kontuzji nie pojechał Szymon.

Grzegorz Polkowski, startujący w Igrzyskach po raz drugi, wywalczył tytuł wicemistrza olimpijskiego na dystansie 50 m stylem dowolnym osiągając rewelacyjny czas 0:26,98 sek., Damian Pietrasik był piąty na 100 m st. grzbietowym z czasem 1:16,04 sek.

Obydwaj poprawili swoje rekordy życiowe, będące również rekordami Polski. Należy dodać, że jest to nie tylko pierwszy medal olimpijski w historii Lasek, ale również pierwszy medal dla Polski zdobyty przez niewidomego pływaka.

Grzegorz wystąpił jeszcze w trzech olimpijskich finałach, zajmując:

4 miejsce na dystansie 100 m stylem dowolnym w czasie 1:00,99 sek. ustanawiając nowy rekord Polski, 5 miejsce na dystansie 400 m stylem dowolnym w czasie 5:08,00 sek.oraz 8 miejsce na dystansie 100 m stylem grzbietowym w czasie 1:19,00 sek.

Trenerem pływaków jest mgr Waldemar Madej, pracownik Zakładu Pływania Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.

           









Nasi najlepsi pływacy i ich rekordy życiowe:

 Grzegorz Polkowski:

  50 m st. dowolnym     0:26,98 sek.

100 m st. dowolnym     1:00,99 sek.

100 m st. grzbietowym  1:18,40 sek.

Szymon Przybylski:

100 m st. klasycznym   1:20,60 sek.

200 m st. zmiennym     2:45,00 sek.

Damian Pietrasik:

  50 m st. grzbietowym  0:35,24 sek.

100 m st. grzbietowym  1:16,15 sek.

100 m st. dowolnym     1:12,00 sek.

Dawid Różański:

  50 m st. klasycznym    0:36,50 sek.

100 m st. klasycznym    1:24,70 sek.

Piotr Krajnik:

100 m st. dowolnym      1:18,80 sek.

[powrót >>]